Nieuwsbrief 1/2010        
           
 

Februari 2010

 

 

Stuur deze nieuwsbrief door naar iemand anders!
Klik hier!

 

U ontvangt deze nieuwsbrief geheel gratis en zonder verdere verplichtingen omdat u zich via onze website heeft opgegeven. Wilt u geen nieuwsbrieven meer ontvangen, klik dan hier.

   

Klein portretschilderij van Rembrandt in het Rijksmuseum

In het Rijksmuseum is een klein portret (19x15 cm) van de joodse arts Ephraïm Bueno te zien (Afbeelding 1).


 

Afb1. Ephraïm Bueno, 19x15 cm,
Rijksmuseum (1647).
Afb 2. Ephraïm Bueno, 20,5x17,5 cm, ets (1647).
   

De meeste portretten “ten halve lijve” die door Rembrandt in opdracht werden vervaardigd kennen echter een gemiddelde afmeting van 110x90 cm. Dit schilderij was inderdaad niet voor de verkoop bedoeld, maar werd als schets gebruikt voor de eigenlijke opdracht: de productie van een etsplaat met daarop het portret van Bueno (Afbeelding 2). De ets was met een formaat 20,5x17,5 cm iets groter dan het schilderijtje. Het is de enige olieverfschets van Rembrandt voor een portret-ets waarvan het bestaan bekend is.

Bueno stamde uit een bekend artsengeslacht. Zijn vader, Jozef Bueno, was de lijfarts van Prins Maurits, de zoon van Willem van Oranje. Prins Maurits koos voor Bueno omdat hij weinig vertrouwen toonde in de “Hollandse aderlaters”. Prins Maurits overleed aan leverkanker als gevolg van overmatig alcoholgebruik. Ephraïm Bueno woonde “om de hoek” bij Rembrandt, in de buurt van het huidige Waterlooplein.

Voor de opdrachtgever had de koop van een etsplaat voordelen ten opzichte van een schilderij. Naast de lagere prijs werd hij eigenaar van de etsplaat waarmee vervolgens de nodige afdrukken konden worden gemaakt.

De olieverfschets werd al vrij snel na vervaardiging aangekocht door Willem Six, een neef van de beroemde “Jan Six” die ook door Rembrandt werd geschilderd en geëtst¹ (Afbeeldingen 3 en 4). Het was overigens niet gebruikelijk om olieverfvoorstudies voor etsen te verzamelen. Jan en Willem Six kochten echter meerdere van dit type olieverfvoorstudies van Rembrandt.


 
Afb 3. Jan Six, 19x24 cm, ets (1647). Afb 4. Jan Six, 112x102 cm, Collectie Six (1654).
   

Het kleine olieverfportret van Bueno is eeuwenlang in het bezit gebleven van de familie Six van Vromade. In 1920 werd het verkocht aan de joodse bankier Fritz Mannheimer. Kort na het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog werd de collectie Mannheimer², waaronder dit schilderijtje, in opdracht van Adolf Hitler door de Dienststelle Mühlmann “gekocht” voor het nieuw te bouwen “Führermuseum” te Linz. Na de oorlog keerde de collectie terug naar Nederland. De “Bueno” kwam in het in bezit van de Stichting Nederlands Kunstbezit die het vervolgens in bruikleen gaf aan het Rijksmuseum.

Noten
¹ De opdracht door Bueno aan Rembrandt voor een portret-ets is mogelijk ingegeven door de in het zelfde jaar door Rembrandt gemaakte portret-ets van Jan Six. Bekend is dat Six veel contacten had met artsen in Amsterdam (Schwartz p. 259).
² In 1939 sterft Fritz Mannheimer. Hij was vennoot van de Mendelssohn & Co bank. Deze bank verkeert na de dood van Mannheimer in betalingsmoeilijkheden en schuldeisers leggen beslag op de privébezittingen van Mannheimer, waaronder zijn grote kunstcollectie. Nog voordat de surséance van betaling is afgewikkeld, wordt er in 1941 door de Dienststelle Mülmann, in opdracht van Hitler “onderhandeld “ met de schuldeisers over de kunstcollectie. Deze wordt voor een aanzienlijk lager bedrag dan het door de schuldeisers geëiste bedrag, vijf miljoen, gekocht door Mühlmann.

Bronnen
1. Gary Schwartz, Rembrandt zijn leven, zijn schilderijen, 2de druk, Atrium, Alphen aan den Rijn, 1987.
2. Rudi Ekkart en Quentin Buvelot, Hollanders in beeld, Waanders uitgevers, 2007.
3. J.G. Kikkert, Maurits van Nassau, Fibula-Van Dishoeck, Weesp, 1985.
4. Deutsches Historisches Museum, Beelddatabank Hitler Museum te Linz. http://www.dhm.de/datenbank/linzdb/
5. Bureau Herkomst gezocht, Derde deelrapportage herkomst en oorspronkelijke eigenaren van ruim 4.000 kunstwerken. http://www.herkomstgezocht.nl/download/deelrapp3zonderafb.doc
6. Anne van Driel, Schrijnend beeld van oorlogskunst, de Volkskrant, 15 maart 2003. http://www.volkskrant.nl/archief_gratis/article959513.ece/Schrijnend_beeld_van_oorlogskunst