Nieuwsbrief 4/2013        
           
 

Oktober 2013

   

Rembrandts Saskia in het Amsterdam Museum

In het Amsterdam Museum is het portret van Rembrandts eerste vrouw Saskia Uylenburgh¹ twee jaar lang door de National Gallery uitgeleend aan het Amsterdam Museum (afbeelding 1).



Afbeelding 1. Saskia (ca. 1634), National Gallery, Washington, 60,5 x 49 cm.

Het schilderij werd in 1894 voor het laatst in Europa (Parijs) tentoongesteld. Volgens de conservatoren van de National Gallery in Washington schilderde Rembrandt dit portret in 1634 vlak na hun huwelijk en werd de sluier, die opvallend anders van stijl is, er jaren later bijgeschilderd. Rembrandt kenner Ernst van de Wetering denkt dat het portret omstreeks 1640 moet zijn geschilderd omdat dit portret op populierenhout is geschilderd en dat deed hij uitsluitend in 1640.

Het schilderij heeft niet zijn originele afmeting. Aan de linkerkant en aan de onderkant is er ooit 2,1 centimeter aangezet om het hoofd mooi in het midden te krijgen. Rembrandt had haar juist iets buiten het centrum geplaatst waardoor er beweging ontstaat in het schilderij. “Het lijkt het alsof ze loopt, Rembrandt ziet staan en eventjes naar rechts kijkt", aldus conservator Middelkoop van het Amsterdam Museum. Hij vermoedt dat de sluier er juist nìet later is bijgeschilderd. Hij schilderde het doek in één keer: “De sluier is scherper dan het gezicht. Daardoor krijgt het een sterk drie dimensionaal-effect. 'Rembrandt werkte als het ware met een fotografenoog.' “
Overigens bezit de National Gallery te Washington ook een tekening van Saskia, liggend in bed (zie afbeelding 2).

Afbeelding 2. Saskia liggend in bed (ca. 1638), National Gallery, Washington.


In Amsterdam, in het Rijksmuseum, is ook een “Saskia” te zien (afbeelding 3). Dit is het eerste schilderij dat Rembrandt van zijn Saskia heeft vervaardigd. Rembrandt heeft dit portret van Saskia zijn leven lang bij zich gehouden en als huwelijksgeschenk aan zijn zoon Titus geschonken².

Afbeelding 3. Saskia (1633), Rijksmuseum Amsterdam, 66,5 x 49,5 cm.

Van Govaert Flinck, een bekende leerling van Rembrandt, zijn twee schilderijen van Saskia bekend. Op één ervan heeft hij Saskia zelf geportretteerd (afbeelding 4), en op de andere maakte beeldde hij af als herderin (afbeelding 5).

Afbeelding 4. Govaert Flinck, Saskia (ca. 1633).
Fries Museum, Leeuwarden

Afbeelding 5. Govaert Flinck, Saskia als herderin (1636).
Herzog Anton Museum, Braunschweig
Afm. 72 x 48 cm Afm. 74,5 x 63,5 cm

Rembrandt maakte naast deze schilderijen nog 20 tekeningen, 6 etsen en 6 schilderijen met portretten van Saskia. De belangrijkste zijn hieronder afgebeeld. Daarnaast verwerkte hij haar gezicht in enkele historiestukken.

Tekeningen
 
     
Saskia zittend in bed (1635)
Groninger Museum, Groningen
Benesch nr. 282 
Saskia met strohoed (1633)Kupferstichkabinett, Berlijn
Benesch nr. 427
Saskia in het raam (1633-1634)
 Museum Boymans, Rotterdam
  Benesch nr. 250

Etsen
 
     
Saskia 3x afgebeeld (ca. 1637). B 367.
Afm. 100x125 mm.
Kopstudies van Sakia en anderen (1636). B 365.
Afm. 125x155 mm.
Zelfportret met Saskia (1636)
  B 19. Afm. 95 x 105 mm.

Schilderijen
 
     
Saskia als Flora (1635)
The National Gallery, Londen
137 x 116 cm
Saskia als Minerva (1635)
Kunsthandel Naumann,
New York
137 x 116 cm
Saskia als Flora (1634)
Hermitage, Leningrad
125 x 101 cm


Noten
¹  Saskia (Saska) van Uylenburgh (2 augustus 1612 – 14 juni 1642) werd geboren als dochter van de jurist Rombertus van Uylenburgh en Sjoukje Ozinga. Ze was de jongste van acht kinderen. Haar vader werd in 1584 burgemeester van Leeuwarden, tevens afgevaardigde van de provincie Friesland naar Den Haag. Hij werd uitgenodigd in Delft voor overleg bij Willem van Oranje. Na samen het middagmaal te hebben genuttigd, werd Saskia’s vader kort daarna getuige van de moord op Willem van Oranje door Balthasar Gerards.
²  In de nagelaten boedel van de weduwe van Titus werden twee schilderijen aangetroffen: ‘een conterfeijtsel van des overledes Schoonvader [Rembrandt] en ‘een conterfeijtsel van des overledes Schoonmoeder [Saskia]. Ben Broos veronderstelt dat dit de Saskia uit het Rijksmuseum moet zijn geweest.


Bronnen
Willemijn Kruijssen, Rembrandts vrouw Saskia is thuis, CJP.nl/blog
Hans Visser, Kijk eens hoe Saskia lacht, IJmuider Courant, 31 juli 2013
Ben Broos, Saskia. De vrouw van Rembrandt, WBooks, 2012
Benesch, The drawings of Rembrandt, Phaiden, 1973